حول و قوّت حق دانسته ، و خطاب : لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ « 1 » شنوده ، دعوى توكّل كردن ، و خود را در « 2 » ميان آوردن ، و موكّل دانستن و حق را وكيل داشتن ، « 3 » امرى مستبعد « 4 » و دور از ادب داشته‌اند . و خطاب « فتوكّلوا » با عقول عوام و فهوم ناقصان دانسته ؛ « 5 » تا از تعلّق و باز بستگى اموال و اسباب رو به درگاه حق آرند . چون از علايق و عوايق 230 برهند و به كارخانهء فنا درآيند و پرتو نور توحيد بر صحيفهء سينهء صافى ايشان تابد ، درجهء خواصّ را از مرتبهء عوامّ امتياز كنند . لأنّ الحقّ تعالى قد وكّل الأمور « 6 » كلّها « 7 » إلى نفسه ، و آيس العالم من ملك شىء منها . يعنى توكّل و توكيل ، ضعف طريق و وهن سبيل است ؛ از آن جهت كه حق تعالى جميع امور را بر خود گرفته است و فرموده كه : الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ « 8 » ، و عالميان را از تملّك اشيا مأيوس گردانيده و گفته كه : لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ * « 9 » ، پس توكّل از خواصّ عوام بود . و هو على ثلاث درجات : و توكّل بر سه درجه است : - كلّها تسير مسير العامة - سير ساير درجات وى بر مسير « 10 » و راهگذر عامّه است . الدّرجة الاولى « 11 » : التوكّل مع الطّلب و معاطاة السّبب . درجهء اوّل ، توكّل است به حسب اعتقاد و ايمان با طلب كردن « 12 » رزق به اكتساب و مباشرت اسباب . على نيّة شغل النّفس ، و نفع الخلق ، و ترك الدّعوى . بر نيّت مشغول داشتن نفس ، كه از بيكارى « 13 » فتنه و شور و شرّ خيزد « 14 » . مشايخ گفته‌اند : « هذه نفسك ؛ إن لم تشغلها شغلتك » . 231

--> ( 1 ) . آل عمران / 128 . ( 2 ) . ع : به ميان . ( 3 ) . ج : - داشتن . ( 4 ) . ج : مستعبد . ( 5 ) . ج : داشته . ( 6 ) . ع : كلّ الامور . ( 7 ) . ع : - كلّها . ( 8 ) . آل عمران / 154 . ( 9 ) . النور / 42 . ( 10 ) . ج : سير است . ( 11 ) . ج : الاول . ( 12 ) . ع : - كردن . ( 13 ) . ج : بيكاريى . ( 14 ) . ج : برخيزد .